Suðurnesjadeild
Saga deildarinnar
Stjórn
Verkefni
Fréttir

Rauði krossinn á Suðurnesjum fyrir daga Suðurnesjadeildar

sudrki01.jpg

Í því húsi sem nú hýsir bæjarskrifstofur Sandgerðis var upphaflega sjúkraskýli rauða krossins. Bygging þess hófst 1936 og var það tekið í notkun 1937. Ef farið er yfir sögu Rauða krossins á Suðurnesjum, er ljóst að starfsemin í Sandgerði á sér lengstu söguna. Saga sjúkraskýlis fyrir sjómenn, skýli sem rekið var af Rauða krossi Íslands, hófst sumarið 1925. Í Keflavík var fyrsta deildin stofnuð 25. nóv. 1942 og fljótlega tók hún að sér forgöngu um söfnun fjár til byggingar sjúkrahúss Keflavíkurlæknishéraðs. Í september 1975 er Keflavíkurdeildin endurvakin á ný, þar sem sú fyrri hafði lognast út af. Ástæðan var söfnun fyrir kaupum á fyrstu sjúkrabifreiðinni sem Rauði krossin stóð að fyrir Suðurnesjasvæðið. Sandgerðisdeild var stofnuð 25. júní 1963 og þá um leið Njarðvíkurdeildin og Grindavíkurdeildin. Njarðvíkurdeildin var endurvakin 30. okt. 1973. Deildirnar í Sandgerði, Keflavík og Njarðvík sameinuðust síðan í eina deild 1984 er nefnist Rauða kross deild á Suðurnesjum. Hér á eftir verður farið hratt yfir sögu fram að stofnun Suðurnesjadeildar og greint frá aðalmálunum þremur er upp komu á þeim tíma.

Sjúkraskýlið
Í sömu ársskýrslu er einnig sagt frá því að hjúkrunarsystirin hafi veitt sjómönnum í Sandgerði tilsögn og æfingar í lífgunartilraunum og fyrstu hjálp við slys. Þetta ár sá Rauði krossinn um sjúkraflutninga og voru alls 8 sjúklingar fluttir milli Keflavíkur og Sandgerðis. Í maímánuði 1936 hófst bygging Sjúkraskýlis í Sandgerði og var það tekið í notkun í vertíðarbyrjun 1937, en í apríl 1938 var tekið þar til notkunar baðhús fyrir sjómenn og aðra. Sigríður Backmann, hjúkrunarkona RKÍ flutti svohljóðandi skýrslu á aðalfundi 1939: "Sjúkraskýli Rauða krossins var starfrækt frá 27. jan. til 11. maí 1939. 11 karlmenn dvöldu í sjúkraskýlinu. Legudagar voru 52 alls. Hjúkrunarkonan gerði 612 hjúkrunaraðgerðir og fór í 79 hjúkrunarvitjanir í sjóbúðir og hús í nágrenninu. Almenningsböðin voru mjög vel sótt af sjómönnum. Auk þess voru skólabörnin í Sandgerði, 67 að tölu, böðuð einu sinni í viku, og hafði hjúkrunarkonan nokkurt eftirlit með hreinlæti barnanna meðan á vertíðinni stóð".

Finnska baðstofan (gufubað) var tekin í notkun í febrúar 1940. Reyndist hún hin ágætasta. Sjómenn og þorpsbúar notuðu hana mjög mikið og rómuðu mjög hve góð finnsku böðin væru. Um miðjan mars þraut vatnið í þrónni og var böðunum þá sjálfhætt, sjómönnum til mikilla óþæginda og hjúkrunarkonu til enn meiri armæðu. Þó féllu finnsku böðin ekki niður með öllu, því að svo ríkur var áhugi sjómanna á þeim, að þeir vildu allt til vinna að sækja vatnið og bera það inn í húsið, heldur en að vera baðlausir."

Áfram hélt rekstur skýlisins næstu ár og vorið 1950 barst framkvæmdanefnd Rauða kross Íslands málaleitun frá oddvita Miðneshrepps, um að sjúkraskýlið yrði framvegis starfrækt árið um kring á vegum væntanlegrar deildar fyrir Sandgerði og Miðneshrepp. Framkvæmdaráð taldi æskilegt að orðið yrði við beiðni þessari, en úr frekari framkvæmdum varð þó ekki strax. Kvenfélagskonur í Sandgerði hófu árið eftir í samráði við RKÍ starf að undirbúningi ljósabaða í sjúkraskýlinu. Keyptur var vandaður ljósalampi o.fl. Starfsemin hélt síðan áfram þar til á árinu 1959 að ekki tókst að fá neina hjúkrunarkonu að skýlinu og var þá horfið að því ráði að hætta rekstri þess, en veita þess í stað læknum aðstöðu í skýlinu. Voru það læknar úr Keflavík sem höfðu þar daglega viðtalstíma. Í framhaldi af þessu komu fram tillögur hjá framkvæmdaráði RKÍ að selja skýlið vegna gjörbreyttra aðstæðna. Á næsta aðalfundi RKÍ var sala hússins samþykkt samhljóða. Var það selt hreppsnefnd Miðneshrepps. Söluverð var kr. 300 þúsund, þar af útborgun 150 þúsund en restin á næstu árum, sumpart allt að tíu árum. Skilyrði sem sett var fyrir sölunni var að læknum yrði sköpuð aðstaða í Sandgerðiskauptúni. (Úr riti Suðurnesjadeildar Rauða krossins á 10 ára afmæli þess ©Suðurnesjadeild Rauða kross Íslands).

Saga Suðurnesjadeildar Rauða krossins
Eins og áður hefur komið fram hafa deildir Rauða krossins á Suðurnesjum sofnað af og til, þannig að endurvekja hefur þurft sumar þeirra að nýju. Slík staða kom upp 1983, þá var tilefnið, þörf á nýjum sjúkrabíl. 

Sjúkrabíll sá sem kom 1977 var orðin mjög lélegur. Þá þegar voru fjórir félagar Rauða kross deildarinnar í Keflavík, starfmenn við bílinn. Kom það þá í þeirra hlut að leita til Rauða kross Íslands, með endurnýjun sjúkrabílsins. Framhaldið af óskum sjúkraflutnings-manna fjögurra, var að erindreki Rauða kross Íslands kom hingað suður með það að markmiði að endurvekja deildirnar og þá sérstaklega Keflavíkurdeildina. Fyrsta verk hans var að ræða við Lárus Kristinsson, sem hafði verið skráður varaformaður gömlu Keflavíkurdeildarinnar og í framhaldi af því var leitað til ýmissa velunnara s.s. Björns Stefánssonar og Árna V. Árnasonar og þeir ásamt sjúkraflutningsmönnunum fjórum, stóðu að því að Keflavíkurdeildin var í raun endurvakin 1983. Sá fundur var haldin í Stakkshúsinu og var hlutverk nýkjörinnar stjórnar að kaupa nýjan sjúkrabíl. Jafnframt lá fyrir sá vilji Rauða kross Íslands að deildirnar hér myndu sameinast í eina. Pantaðir voru tveir nýjir sjúkrabílar sem komu 1983 og 1984. Einnig var rætt við Grindvíkinga um sameiningu, svo og aðrar deildir.  

Stofnfundur Suðurnesjadeildarinnar
Boðað var til stofnfundar Rauða kross deildar á Suðurnesjum 24. nóv. 1984 á Víkinni. Þar sameinuðust Keflavíkurdeildin (stofnuð 25. október 1942 og endurvakin 14. júní 1963), Njarðvíkurdeildin (stofnuð 25. júní 1963) og Sandgerðisdeildin, Grindavíkurdeildin varð hins vegar ekki með. Ástæðan fyrir því hve vel gekk að sameina deildirnar var að starfsemi þeirra lá að mestu niðri, auk þess sem þær áttu allar fjármuni frysta inni hjá Rauða krossi Íslands, fjármuni sem var þeirra hlutur af innkomu úr Rauða kross kössunum. Fram til ársins 1986 var starfsemin nánast eingöngu rekstur sjúkrabílanna.  

Fræðslumál
Með batnandi fjárhag gat stjórnin leyft sér að hætta að hugsa eingöngu um sjúkrabílana og farið að huga að fræðslumálum og uppbyggingu neyðarvarna. Fyrsti fræðsluþátturinn var að halda barnfóstrunámskeið og hafa þau verið all vel sótt fram til þessa dags, oft hafa þátttakendur verið um 100 krakkar á ári. Þá hafa verið haldin skyndihjálparnámskeið, námskeið um aðhlynningu aldraðra sjúkra, og námskeið um slys á börnum. Auk þess hafa verið haldin byrjunar- og framhaldsnámskeið fyrir sjúkraflutningsmenn. Varðandi önnur verkefni deildarinnar í dag, er fyrst að nefna blóðsöfnun sem Rauða kross menn hafa séð um einir eða í samstarfi við Björgunarsveitina Stakk, Hjálparsveit Skáta í Njarðvík og Skátafélagið Heiðabúa, allar götur síðan löngu áður en Keflavíkurdeildin var endurvakin. Hafa Suðurnesjamenn ávallt tekið mjög góðan þátt í blóðsöfnuninni og oft átt landsmet hvað varðar heildar blóðsöfnun á einum degi. Þá hefur deildin staðið að fatasöfnun að meðaltali annað hvert ár, en tekur þó alltaf á móti fötum allan ársins hring. Einnig tók deildin virkan þátt í að koma á fót átakinu "Vörn fyrir börn", auk þess sem þrír félagar báru hitann og þungann í því verkefni.

Neyðarvarnir
Samkvæmt samkomulagi við Almannavarnir ríkisins, skuldbindur Rauði kross Íslands sig til að sjá um neyðarvarnir þ.e. fjölda- og félagslegt hjálparstarf. Ætlast er til þess að deildir, í samráði við Almannavarnir komi á laggirnar fjöldahjálparstöðvum til móttöku, skráningar og aðhlyningar, þeim sem misst hafa heimili sín eða þurft hafa að yfirgefa þau um stundarsakir, ef vá dynur yfir. Neyðarvarnir eru í góðu horfi og hefur deildin verið í forystuhlutverki s.s. vegna búnaðar við útköll og fjarskipti. Deildin hefur gert neyðaráætlun um rekstur fjölda hjálparstöðva í skólabyggingum á svæðinu og komið þar fyrir tækjum og búnaði til þess verkefnis. Kvenfélag Keflavíkur hefur verið styrk stoð í starfi neyðarnefndar við mönnun fjöldahjálparstöðva. Einnig er deildinni ætlað það hlutverk í neyðarskipulagi Keflavíkurflugvallar að sinna rekstri fjöldahjálparstöðvar í gömlu flugstöðvarbyggingunni, í samvinnu við flugvallaryfirvöld.  

Suðurnesjadeild RKÍ
Um áramótin 1996-1997 var nafni deildarinnar breytt í framhaldi af samþykktum aðalfundar Rauða kross Íslands. Þar var ákveðið að deildirnar mættu velja á milli tveggja nafna þ.e. t.d. "Suðurnesjadeild RKÍ" eða "Rauði kross Íslands Suðurnesjadeild". Fyrir valinu varð að nota fyrri tillöguna og tók hún þegar gildi á síðasta ári.


(Úr riti Suðurnesjadeildar Rauða krossins á 10 ára afmæli þess árið 1994. ©Suðurnesjadeild Rauða kross Íslands)